Wat is lachgas?

Laatst bijgewerkt: oktober 2026

Distikstofmonoxide: de chemie in het kort

Lachgas is de alledaagse naam voor distikstofmonoxide, chemische formule N2O. Elk molecuul bestaat uit twee stikstofatomen en één zuurstofatoom. Het is een kleurloos gas met een licht zoete geur en smaak. Het is zelf niet brandbaar, maar kan een verbranding wel versterken, omdat het bij hoge temperaturen zuurstof afstaat.

In een lachgastank zit het gas onder druk, deels in vloeibare vorm. Zodra de kraan opengaat, zet het gas uit en koelt het sterk af. Daarom is een tank altijd zwaar, koud bij gebruik en nooit bedoeld om rechtstreeks uit te ademen. Meer over het veilig omgaan met tanks lees je op veilig gebruik.

Ontdekt in 1772, beroemd geworden in 1844

De Engelse natuurwetenschapper Joseph Priestley maakte distikstofmonoxide voor het eerst in 1772, in dezelfde periode waarin hij ook zuurstof beschreef. Hij noemde het 'nitrous air' en had nog geen idee van de effecten op mensen.

Dat veranderde rond 1799, toen de jonge chemicus Humphry Davy het gas op zichzelf en op vrienden uitprobeerde. Hij beschreef de lachbuien en het lichte gevoel dat het opriep en gaf het gas zijn bijnaam: laughing gas, lachgas. Davy vermoedde al dat het pijn kon verlichten, maar het duurde nog decennia voordat de geneeskunde dat oppikte.

Op 11 december 1844 liet de Amerikaanse tandarts Horace Wells een kies bij zichzelf trekken terwijl hij lachgas inademde, en voelde daarbij nauwelijks pijn. Dat moment geldt als het begin van lachgas als verdovingsmiddel. Tot op de dag van vandaag gebruiken tandartsen en ziekenhuizen het, in gecontroleerde mengsels met zuurstof.

Waarvoor wordt lachgas gebruikt?

Lachgas heeft drie grote, legale toepassingsgebieden. Die drie zijn ook precies de uitzonderingen die de Nederlandse wetgever heeft gemaakt sinds lachgas onder de Opiumwet valt; lees daarover meer in is lachgas legaal in Nederland.

• Medisch. Als licht verdovings- en pijnstillend middel bij tandartsen, op verloskamers en op de spoedeisende hulp, altijd gemengd met zuurstof en onder toezicht.
• Voeding. Als drijfgas in slagroomspuiten en spuitbussen met slagroom. Op etiketten herken je het aan het nummer E942. Het lost goed op in vet en geeft slagroom zijn luchtige structuur.
• Techniek. Als oxidator in de autosport om motoren extra vermogen te geven, als drijfgas in de industrie en als procesgas in laboratoria en halfgeleiderfabrieken.

Hoe werkt lachgas op het lichaam?

Wie lachgas inademt, merkt binnen enkele seconden effect: een licht, zwevend gevoel, gedempte of vervormde geluiden, giechelen en soms tintelingen. Het effect is kort en verdwijnt meestal binnen één tot enkele minuten, omdat het gas snel via de longen het lichaam weer verlaat.

Het gas werkt op meerdere plekken in het zenuwstelsel tegelijk. Het remt bepaalde receptoren die signalen doorgeven, waardoor pijnprikkels minder sterk aankomen, en het maakt stoffen vrij die een kortdurend gevoel van welbehagen geven. Ondertussen krijgt het lichaam even minder zuurstof binnen, wat de duizeligheid verklaart. Dat is ook de reden dat zitten en frisse lucht de basisregels zijn.

Minder bekend is dat lachgas een blijvend effect heeft op vitamine B12 in het lichaam, ook als de roes al lang voorbij is. Bij regelmatig gebruik kan dat tot zenuwklachten leiden. Hoe dat werkt lees je in het artikel lachgas en vitamine B12.

Lachgas en het klimaat

Distikstofmonoxide is naast koolstofdioxide en methaan een van de belangrijkste broeikasgassen. Per molecuul houdt het over een periode van honderd jaar ongeveer 270 keer zoveel warmte vast als CO2, en het blijft meer dan een eeuw in de atmosfeer. Daarnaast tast het de ozonlaag aan.

Het grootste deel van de uitstoot komt overigens niet uit tanks of patronen, maar uit de landbouw: bemesting van akkers en veehouderij zorgen voor het overgrote deel van de wereldwijde N2O-emissies. Toch telt elke onnodig leeggelopen tank mee. Draai de kraan dus altijd goed dicht en lever lege tanks in, zoals beschreven in lachgas tank bewaren en vervoeren.

Wat lachgas niet is

Rond lachgas bestaan hardnekkige misverstanden. Het is geen onschuldig feestgas zonder risico's, maar ook geen middel dat in één keer verslavend maakt. Het is een stof met een echte farmacologische werking, die in de zorg nuttig is en bij ongecontroleerd gebruik risico's meebrengt.

• Het is geen zuurstof. Lachgas verdringt juist zuurstof. Inademen in een afgesloten ruimte of met een zak over het hoofd is levensgevaarlijk.
• Het is geen vervanging voor alcohol. De combinatie van lachgas met alcohol of andere middelen vergroot de kans op flauwvallen, vallen en ongelukken.
• Het is niet geschikt voor minderjarigen. Wij leveren uitsluitend aan personen van 18 jaar en ouder.